Volg ons op Twitter:
Helleborus, Wondermooi
Het zal u misschien verbazen, maar de tientallen soorten Helleborus die in Zuid- en Midden-Europa tot in West-Azië voorkomen, behoren tot de boterbloemenfamilie. De meest bekende Helleborus – de kerstroos – wordt al eeuwen gekweekt.
Een geweldig assortiment
Momenteel vormt Helleborus, dat ook wel nieskruid wordt genoemd, een van de meest geliefde vaste-plantengroepen voor de tuin. Dat komt door de fantastische resultaten die de kwekers inmiddels hebben bereikt: geweldige, sterke planten met prachtige bloemen die niet meer lijken op de miezerige kerstrozen uit Oma’s tijd. Wie die nieuwe Helleborus ziet, is meteen verkocht!
Het overgrote deel van de via selectie en kruisingswerk verkregen rassen wordt samengebracht in de Helleborus Orientalis Groep: een grote plantengroep van enorm wisselende herkomst. Hoewel er een tweehonderdtal benaamde rassen bekend is, wordt de Helleborus vooral op kleur verkocht.
Het meest voorkomend zijn de bloemkleuren: wit, wit met donkerder spikkels, licht- en donkerroze, roze gespikkeld, lila, paars, roodpaars, echt rood, heel diep paars, bijna zwart, maar ook crèmegeel, boterbloemgeel en lichtgroen. De witte bloemen van de Helleborus verkleuren vaak naar roze en groen (zoals bij de wit bloeiende kerstroos (Helleborus niger).
Er zijn rassen met enkele – en met gevulde bloemen. Die bloemen hebben iets bijzonders: het zijn niet de kroonbladen, maar de kelkbladen die de kleur dragen. Ze zijn tot ver in juni heel decoratief. De kroonbladen van de Helleborus lijken te ontbreken, maar zijn in werkelijkheid veranderd in kleine nectar-gevende orgaantjes die met hun zoete vocht insecten lokken voor de bestuiving van de knikkende bloemen.
Wintergroene soorten
Er zijn wintergroene soorten Helleborus met bloemen aan aparte stengels, zoals Helleborus niger, maar ook soorten die met bebladerde bloemstengels overwinteren (bijv. de Corsicaanse kerstroos, Helleborus argutifolius). Alle planten in de Helleborus Orientalis Groep hebben wintergroen blad. Een van de weinige, meestal wel op naam aangeboden rassen, is Helleborus ‘Early Purple’, een paars bloeiende plant waarbij de bloemen al in november kunnen verschijnen. Alle andere zijn later, maar de kwekers zien kans vooral de witte kerstroos (maar ook anders gekleurde) in de kerstperiode rijk bloeiend aan te bieden
Anti-vries
Heel interessant is de manier waarop de Helleborus haar bloemen tegen vorst beschermen. Als het flink gaat vriezen, pompen ze er eenvoudig (nou ja…) het vocht uit, dat ze tijdelijk in de bladeren en wortels opslaan. De bloemen hangen dan even slap, maar bevriezen niet, en als het weer beter wordt, komt het vocht terug en staan ze er al snel weer stralend bij!
Andere groenblijvende soorten Helleborus zijn o.a. de al genoemde Corsicaanse kerstroos en het stinkend nieskruid (Helleborus foetidus) met zeer donkergroen blad en groene, meer buisvormige bloemen met een bruinrood randje vanaf einde winter. De cultivar ‘Wester Flisk’ heeft roodachtige stelen.
Alle helleborussen houden van humusrijke grond die wat kalk bevat. In pot gekochte planten die u eerst een tijdje in de woonkamer zet, kunt u daarna (tijdens niet-vriezend weer) buiten op een beschut, halfbeschaduwd plekje planten, waar ze jarenlang kunnen blijven staan. Breng ieder jaar voedzame compost rond de planten aan. Verder met rust laten. Ze zullen dan steeds rijker gaan bloeien.
Combinaties
Alle vroegbloeiende soorten Helleborus combineren uitstekend met leverbloempjes (Hepatica), schuimbloemen (Tiarella), longkruid (Pulmonaria) en vroege bolgewasjes.
Tuintips voor december:
- Klimplanten niet meer snoeien vanwege de kans op invriezen
- Hagen planten kan nu uitstekend
- Bij ‘kale vorst’ wintergroene planten tegen uitdrogen beschermen (met vliesdoek e.d.)
- Compost als mulch onder hagen aanbrengen
- Snoeien kan bij niet-vriezend weer
- IJsvrijhouder in de vijver aanbrengen
- Nu kleigrond spitten (als dat nodig is)
- Denk aan winterbescherming bij stamrozen
- De laatste bollen poten
- Vergeet de vogels niet
Bron: PPH
November, Gezellig buiten
In het late najaar, tijdens de winter en in het heel vroege voorjaar is een vrolijke, warme kleur buiten in de tuin, op het terras of balkon een ware verademing. Als daar ook nog een heerlijke geur bij komt, is het effect helemaal geweldig. Dat lukt met een aantal kleine heesters die het zelfs in plantenbakken op terras of balkon uitstekend doen.
Wat te doen in november?
Plant heesters nu om er de komende maanden steeds weer van te genieten. Uw zomerbloemen zijn uitgebloeid. Ruim de bakken waarin die groeiden niet op, maar maak ze schoon, bekleed ze van binnen met noppenfolie voor isolatie (drainagegaten vrijlaten), vul ze met verse potgrond en zet er uw winterkleurplanten in. In de volle grond van uw tuin doen ze het natuurlijk ook.
Soorten heesters
Over enkele bijzondere soorten heesters die doen wat we beloven. De heesters zorgen voor kleur en geur tijdens de wintermaanden. De eerste die we noemen is Skimmia japonica ‘Rubella’, een mannelijke cultivar van deze groenblijvende heester dat de hele winter door dikke trossen dieprode knoppen draagt die fraai afsteken tegen het leerachtige, warmgroene blad. Tijdens windstille winterdagen kunt u de zoete geur van deze Skimmia ruiken. Door strenge kou wordt de kleur nog dieper en krijgen ook de bladeren een rode rand.
Als deze Skimmia in maart/april open bloeit kan hij vrouwelijke Skimmia’s bestuiven. Zo’n vrouwelijk ras is bijv. Skimmia japonica ‘Nymans’ dat wit bloeit en daarna keiharde, felrode bessen vormt die heel lang aan de plant blijven omdat de vogels ze deze bessen niet lusten. Een andere, zeer bekende Skimmia japonica met bessen is ‘Veitchii’. De eveneens vrouwelijke cultivar ‘Kew White’ vormt witte bessen. De Skimmia japonica ‘Fragrant Cloud’ geurt extra sterk.
Bloemen en bessen
Skimmia reevesiana is een heester uit China dat maar 50 cm hoog wordt, maar deze soort is van nature tweeslachtig. Hij kan dus zichzelf bestuiven, waardoor iedere plant na de bloei (wit, in mei) bessen vormt. Die rijpen in de herfst en ze zijn donkerrood. Ook bij deze Skimmia blijven ze heel lang aan de struikjes. U kunt ze nu met hun kleurige bessen kopen.
In de natuur is nooit iets voor honderd procent geldig. Er zijn altijd uitzonderingen: zo komt het dat er van deze Skimmia toch een mannelijke cultivar bestaat, ‘Ruby King’ die dus geen bessen vormt, maar wel de hele winter mooie rode bloemknoppen toont.
Bergthee (Gaultheria procumbens) is een kleine, kruipende, wintergroene en bodembedekkende heester uit Noord-Amerika. Deze heester wordt niet hoger dan 15 cm en heeft leerachtig, glanzend, groen blad. Bergthee bloeit in juli-augustus met witte bloempjes (maar heel onopvallend) waarna kogelronde, rode bessen worden gevormd die ook bij deze soort lang aanblijven.
Verzorging
Al deze heesters doen het uitstekend op een licht beschaduwde plek. Maar wel in kalkarme grond. Normale potgrond is prima, heideplantengrond is beter. Snoei is eigenlijk nooit nodig, maar de kleurrijke takken met blad en knoppen of bessen worden wel heel graag in kerststukjes verwerkt.
Mooie combinaties
De genoemde heesters zijn erg fraai samen met andere, kleine, zure grond minnende planten zoals dwergconiferen, winterheide, maar ook een combinatie met een Helleborus-soort (bijv. de kerstroos, H. niger) is heel mooi.
Tuintips voor november:
- Zorg voor winterbescherming van uw gevoelige vaste planten (winterdek)
- Bij goed weer het gazon nog een laatste keer maaien
- Regentonnen, watercontainers e.d. leegmaken
- Sproeisystemen en buitenwaterleiding aftappen
- Reparaties in de tuin uitvoeren
- Bladverliezende bomen en heesters (ver)planten
- Bolgewassen planten
- Tuinmeubilair schoonmaken en opruimen
- Zorg voor strooizand tegen gladheid
Vol bewondering (Vormsnoei)
Sommige planten hebben van zichzelf zo’n prachtige, heldere vorm dat niemand de neiging heeft daar nog iets aan te veranderen. Andere planten vinden we pas extra mooi als we ze zo’n vorm hebben gegeven. Planten die zich dat zonder problemen laten welgevallen zijn o.a. Buxus, Taxus, hulst en bijvoorbeeld sommige typen struikkamperfoelie. Die sputteren niet tegen als we er de snoeischaar inzetten om er bollen, kubussen, spiralen en zelfs hele groene kunstwerken mee te maken. Al voorgevormd gesnoeid worden ze zelfs massaal kant-en-klaar aangeboden en graag gekocht. Maar de echte groene kunstenaars onder de tuinliefhebbers prefereren natuurlijk eigen, unieke, creatieve vormen. Dat is altijd al zo geweest, vanaf de Romeinse tijd via de ingewikkeld gesnoeide motieven en knopentuinen uit de Renaissance tot de verbluffende, golvende, groene snoeituinen van hedendaagse tuinkunstenaars. Probeer het ook. Prachtige voorbeelden genoeg.
Taxus baccata (haagvorm)
Buxus en Taxus
Wie aan snoeivormen denkt automatisch eerst aan Buxus. Dat is al sinds de klassieke oudheid zo. Het komt door het fijne blad en de sterke, dichte vertakking van de meeste wintergroene Buxussoorten. In de praktijk is de wetenschappelijke naam Buxus ook de Nederlandse naam geworden in plaats van het officiële ‘palmboompje’(Buxus-takjes vervingen en vervangen in de rituëlen van de RK-kerk de oorspronkelijke palmtakken uit zuidelijker landen; vandaar). Er zijn tal van Buxus-soorten en varieteiten, hoge en laagblijvende, goudbonte en volgroene. Het meest bekend is het laagblijvende randpalmpje (Buxus sempervirens ‘Suffruticosa’, tot 60 cm hoog) waarmee bij voorkeur de lage haagjes en kleine snoeivormen worden gemaakt. Voor hogere vormen wordt meestal de echte soort (Buxus sempervirens) gekozen die bij ons ca. 2 m hoog wordt en veel sneller groeit. Net als Buxus zijn ook Taxus (venijnbooom)en bijvoorbeeld laurier, hulst, liguster en Lonicera nitida uitstekend geschikt voor vormsnoei. Hiervoor wordt meestal Taxus baccata gebruikt.
Ilex aquifolium JC van Tol
Hulst (Ilex)
Deze langzaam groeiende heesters met hun vaak vlijmscherp gestekelde, meestal wintergroene blad (er zijn ook bladverliezende soorten) zijn er in meer dan tien verschillende soorten en met bladkleuren die variëren van groen, via zilver- en goudbont tot zelfs bijna blauwachtig (Ilex × meservae uit de USA). Het meest bekend is de hulst vanwege haar bessen, die rood, oranje, geel en zelfs wit kunnen zijn. De meeste soorten en cultivars hebben voor hun bestuiving een mannelijke cultivar in de buurt nodig om bessen te kunnen vormen. Vooral de ‘gewone’ of scherpe hulst (Ilex aquifolium) uit Europa, Azië en Noord-Afrika leent zich bijzonder goed voor vormsnoei.
Lonicera nitida
Struikkamperfoelie (Lonicera nitida)
Deze fraaie, wintergroene kamperfoeliesoort vormt een bolle struik (tot 1 m hoog) met overhangende takken, dicht bezet met heel kleine, donkergroene, ca. 1 cm lange blaadjes. Een van de sterkste is ‘Hohenheimer Findling’, ‘Baggesen’s Gold’ heeft goudgeel blad. Prima in vorm te snoeien.
TIPS
-Wintergroene heesters hebben ookeen milieuvoordeel. Schadelijke stoffen zoals fijnstof kunnen door bladeren worden weggevangen. Daarbij zijn wintergroene planten dus ook in de winter effectief.
- Bescherm wintergroene heesters tijdelijk – zeker ook uw in vorm gesnoeide exemplaren – tegen uitdroging door fel zonlicht tijdens strenge ‘kale vorst’.
- Snoei bolle vormen door uw heggenschaar ondersteboven te hanteren: dat werkt veel makkelijker.
- Voor fijn vormsnoeiwerk is een zogenaamde schapenschaar ideaal.
- Met voorgevormde draadfiguren over de planten heen maakt u de mooiste snoeivormen.
Tuintips voor februari
U kunt nog steeds heel goed reparaties aan schuttingen, pergola’s enz. uitvoeren. Onkruid kan alweer gaan groeien: wied wat u ziet. Snoei van kornoelje met kleurtakken bevordert jonge groei met de felste kleur. Vergeet de vogels niet. Stel (bijv. door foto’s te maken) vast waar u volgend jaar meer winterkleur in uw tuin wilt zien. Niet spitten zolang de grond nog bevroren is. U kunt nog steeds fruitbomen en -struiken snoeien. Controleer of planten die u in het najaar hebt geplant niet zijn ‘opgevroren’. Zo ja, duw ze terug en trap de grond rond de wortels goed aan.
Bron: Colour Your life / PPH